Parsiland Forums
بازگشت   پارسی لند > فني و مهندسي > مهندسي نساجي

سایت پارسی لند | Parsiland Forums




  

رنگرزی 1 اسفند 1389   #1 (لینک)
ariana21


ariana21 آواتار ها

مدیر بازنشسته
 
ariana21 آنلاین نیست.
نام واقعی: فرانک
نوشته ها: 6,257
سپاس از دیگران: 550 بار
سپاس شده: 2,430 بار
رشته دانشگاهی: صنایع غذایی
دوستان من: 27 نفر
محل سکونت: رشت
عضو پارسی لند: دي 1389
حالت من: zirak
نمایش پروفایل ariana21    نمایش آلبوم های ariana21   اضافه کردن ariana21 به لیست دوستان شما   گروه های دسته جمعی
رنگرزی رنگرزی

تثبیت یک ماده رنگدار بر روی سطح اتکاء مورد نظر رنگرزی می گویند. ماده رنگی ممکن است به سطح جسم چسبیده و ثابت شود یا آنکه در داخل الیاف نفوذ کند. تثبیت رنگ بر روی سطح اتکاء تابع وضعیت ماده رنگی و ساختمان شیمیایی زمینه یا سطح اتکاء می باشد. هنر رنگرز در آن است که رنگ مناسب زمینه مورد نظر اصلی و سایر سطوح یا رنگهای مجاور را به کار برد و حاصل کار او از اولین مرحله تا نهایت بدانگونه باشد که رنگ به دست آمده در مقابل سایش، نور، شستشو، مواد شیمیایی مانند اسیدها، بازها و حلال ها، حرارت، رطوبت، گرد و خاک و ... دارای ثبات و حداکثر مقاومت باشد.

تاریخچه رنگرزی

رنگ و رنگرزی نه تنها در ایران بلکه در هند و چین و مصر دارای پیشینه ای بس طولانی است. رنگرزی در ایران سابقه ای دیرینه دارد. پیش از اسلام به خصوص در دوره ساسانی، رنگرزان از احترام خاصی برخوردار بوده اند. اما از آنجا که معمولاً رنگرزی بر موادی انجام می گیرد که از مواد آلی فساد پذیر تشکیل شده اند، آثار بازمانده از گذشته دور بسیار اندک است، خوشبختانه در پرتو دستاوردهای جدید باستان شناسی و نیز با بررسی آثار مکتوب معلوم شده است که پیش از اسلام جامعه ایران دارای سنت پیشرفته بافت قالی و نساجی بوده است. کهن ترین اثر گره دار پیدا شده که تا به حال نخستین نمونه قالی ایران محسوب شده و توسط پروفسور «رودنکو» در کناره های مغولستان، در ناحیه ای بنام «پازیریک» کشف شده است. در حاشیه این فرش نقش تعداد زیادی اسب به چشم می خورد و در بافت آن از رنگهای سبز، آبی، قرمز و زرد استفاده شده است.

«گزنفون» مورخ یونانی به کارگاههای قالیبافی شاهان هخامنشی در شهر «سارد» در حدود چهار صد سال پیش از میلاد اشاره می کند. این هنر در دوران های بعدی نیزادامه پیدا کرده است. در کتاب «زین الاخبار گردیزی» داستانی نقل می شود به این مضمون: «دیوان را فرمود تا کانها کندند و جوهرهایی بیرون آوردند و به دریا رفتند و گوهرها برآوردند و این عمل با مردمان بیاموختند و جامه ها رنگ فرمود کردن.» از نمونه های فرش ساسانی که متأسفانه باحمله اعراب از میان رفت ولی ذکر آن در بسیاری از کتب از جمله «تاریخ طبری» آمده، فرش بهارستان است. طبری درباره آن می گوید: «... بساطی بافتند از دیبا. به زمستان بازکردندی بدان وقت که هیچ جا گل شکفته نبودی و به جهان اندر سبزی نبودی و آن بساط را گرداگرد کنارش همه به زمرد و زبرجد سبز بافته ...»

سیروس پرهام معتقد است که «پیش از اسلام حداقل سه منطقه وسیع فرشبافی در فارس وجود داشته ... منطقه اول و ظاهراً پر رونق ناحیه دارابگرد ... فسا و جهرم بود. ناحیه دوم کوه بیشابور که تا حاشیه ارجان و سرزمین لرنشین کهکیلویه امتداد داشت و شاپور و کازرون و توج و شهر گمشده غندجان شهرهای عمده آن بوده که هر دو ناحیه از آبادترین و پر نعمت ترین مراکز تمدن ساسانی بوده اند. منطقه یا ناحیه سوم بوانات و قونقری که دژ خرمه در آن بوده است.»

از دلایل دیگری که وجود سنت پیشرفته رنگرزی را در دوران ساسانی ثابت می کند رونق و توسعه منسوجات در این عصر است. زیرا رنگرزی یکی از صنایع وابسته به نساجی است.

ایرانیان در دوره ساسانی در بافت منسوجات به ویژه منسوجات ابریشمی به حدی از مهارت رسیده بودند که تجارت ابریشم را بین چین و مغرب زمین در اختیار گرفته بودند و دستگاههای بافندگی ابریشم ایجاد کردند، که به زودی در تمام خاورمیانه شهرت و رواج یافت و بسیاری از این پارچه ها در کلیساهای اروپا باقی مانده که بطور قطع متعلق به دوران ساسانی است و در همان زمان به بیزانس و روم فرستاده شد. شیوه ساسانیان در به کارگیری رنگها با شیوه بیزانسی تفاوت داشته و تنها رنگهای به کار رفته یکی است، ولی رنگهای ساسانی دارای درخشش کمتر و معتدل تر است و هنرمندانه تقسیم شده و با در نظر گرفتن نقش انتخاب شده اند.

بسیاری از نمونه ها یک رنگ بوده و رنگی مثل آبی را برای زمینه سفید ابریشم در نظر
گرفته اند، یا اینکه نقش را با ابریشم بدون رنگ در کنار زمینه قرمز رنگ بافته اند و یا دو رنگ برای زمینه سفید به کار برده اند: قرمز و سیاه و یا آبی پر رنگ و سبز.

ایران که بین چین (مملکت عمل آورنده ابریشم) و روم (بزرگترین مصرف کننده منسوجات ابریشمی) واقع بود به صورت کشور ترانزیت ابریشم خام و ابریشم کار شده درآمد. پادشاهان ساسانی که متمایل به توسعه این فن در کشور خود بودند، در تعقیب فتوحات خود در سوریه دسته های بزرگ نساجان را از سوریه به ایالات ایران و به خصوص خوزستان کوچاندند.

متأسفانه اولین آثاری که از دوران اسلامی به جا مانده و مربوط به ایران است. به بعد از قرن نهم هجری قمری اختصاص دارد و برای بررسی آثار قبل از آن باید متوسل به آثار مکتوب شد. استاد سعید نفیسی در کتاب «محیط زندگی و آثار رودکی» که از شاعران قرون اولیه اسلامی است، می نویسد: «در شهر بخارا استادان مخصوص برای بافتن شادروان (نوعی چادر) بودند و از هر شهری بازرگانان به بخارا می آمدند و شادروان و .... می بردند و تا شام و روم این کالا میرفت و در همه جای خراسان که این ها را می بافتند به خوبی بخارا نمی شد و بازرگانان خراسان همه از آن جامه می پوشیدند و آن را سرخ و سفید و سبز می بافتند. »

در کتاب «جغرافیای تاریخی لسترنج» نوشته شده: «پارچه های بافته شده از ابریشم خام، سفره دستمال و پرده های قلابدوزی مخصوصاً به رنگهای پر طاووسی، آبی رنگ و سبز در میان گلابتون در فسا بافته می شد.»

علاوه بر این شواهد تاریخی دو نمونه از پارچه های ابریشمی در موزه، «متروپولتین» نیویورک موجود است که یکی دارای یک جفت اردک در دایره و دیگری دارای تصویر یک جفت اسب در دایره ات که در اطراف آن شکل پرنده کشیده شده است. این دو قطعه دارای رنگهای سبز، زرد، سفید، بنفش روی زمینه قرمز است.

قطعاتی از پارچه های بافت ایران نیز در دیگر کشورهای اسلامی و غیر اسلامی به دست آمده که از حیث اسلوب و رنگ آمیزی شبیه به منسوجات ساسانی است. مرکز عمده این بافندگی را مغرب ایران و خراسان مثل مرو و نیشابور دانسته اند که به احتمال زیاد کارگاههای رنگرزی در کنار کارگاههای بافت واقع شده بود.

با شروع حکومت سلاجقه در ایران تمامی فنون و به خصوص نساجی رونق فراوانی پیدا کرد. یک نمونه از بافته های دوره سلجوقی که در موزه « متروپولتین» موجود است دارای اشکالی به رنگ پرتقالی و قهوه ای است و قطعه ای دیگر به رنگ سبز و سفید است. فرش یا زیر اندازی که متعلق به حکومت سلاجقه در ایران باشد تاکنون به دست نیامده ولی کاملاً مسلم است که مردم ایران با پیشینه ای که در این هنر داشته اند در این زمان نیز فعال بوده اند. به خصوص نمونه هایی که در نقاشی های دوره تیموری و مغولی به تصویر آمده مؤید این نکته است. پس از دوران سلطه مغولان، در دوره تیموریان صنعتگران و هنرمندان به علت تمایل سفارش دهندگان به اسلوب و طرحهای چینی شروع به تقلید از این منسوجات کردند.

دوره صفویه اوج ترقی صنایع نساجی و قالی بافی است و خوشبختانه آثار زیادی از آن زینت بخش موزه های دنیاست. شیوه رنگ آمیزی ملایم و بی نظیری در قطعات به دست آمده به چشم میخورد. در این دوران زری بافی از رواج بسیاری برخوردار شد. به کار بردن زمینه های الوان که در روی آن نقوش با نخهای طلا و نقره به تصویر می آید، همچنین به کار گرفتن طرحهای مناسب که بیشتر موضوعات ادبی و مناظر رزمی و بزمی بود و نیز استفاده از رنگهای گیاهی که هنوز درخشندگی و ثبات خود را حفظ کرده اند، از ویژگیهای منسوجات این دوران است.

در زمان قاجارورود صنایع خارجی به ایران و به ویژه ورود پارچه های فرنگی و ارزان روسی سبب رکود صنایع و هنرهای ایرانی شد و بسیای از کارگاههای پارچه بافی برچیده شد و تعداد معدود برجامانده نیز مشتریان خود را کم و بیش از دست داد.

در دوران پهلوی نیز راه اندازی کارخانجات نساجی در شهرهایی مثل اصفهان، کاشان و ... باعث ورشکستگی کلی کارگاههای نساجی شد و هنرمندان آن به صورت کارگران عادی کارخانه ها درآمدند وتعدادی معدود نیز به عنوان نمونه های موزه ای در اختیار هنرستانها و دیگر سازمان های فرهنگی و هنری قرار گرفتند.

در این میان رنگرزان همگی به رنگی برای فرش و گلیم و دیگر زیر اندازها رو آوردند، ولی به تدریج با ورود رنگهای شیمیایی آنان به خاطر قیمت ارزان مواد و سادگی شیوه رنگرزی، رنگهای طبیعی را کنار گذاشتند، پس از مدتی حدود 50 سال اکنون رنگرزان دیگر مواد رنگزای طبیعی را نمی شناسند

نحوه رنگرزی الیاف

رنگرزی مواد اولیه فرش در دو هنگام انجام می گیرد:

قبل از ریسیدن الیاف

رنگرزی کلاف نخ

برای رنگرزی الیاف یا کلاف نخ روشها و وسایل گوناگون وجود دارد و بهره گیری از همین روشها و وسایل است که هنر رنگرز را در ارائه رنگ مطلوب و مقاوم آشکارمی سازد. انتخاب روشها و وسایل ساده و گرفتن نتیجه ای مطلوب و رنگی باثبات، نشانگر تجربه مفید رنگرزی باشد.

به طور عمده رنگرزی در کارگاهها به 2روش انجام می گیرد:

رنگرزی سنتی

در این کارگاهها رنگرزی در پاتیل های بزرگ مسی انجام می گیرد. حرارت این پاتیل ها به وسیله شغله آتش که به وسیله گاز یا نفت تغذیه می شود تأمین میگردد. پشمها بصورت ریسیده نشده یا کلاف نخ رنگرزی میشود. مراحل دندانه و رنگرزی در این پاتیل های بزرگ مسی انجام می گیرید. سپس آبگیری در سانتیروفوژهایی اغلب با ابعاد کوچک انجام می گیرد. به طور عمده اغلب کارها در این کارگاهها دستی و زیر نظر استادکار انجام می گیرد.

رنگرزی صنعتی

در کارگاههای بزرگ همه چیز کاملاً مکانیزه است و کارها به صورت ماشینی و با دستگاههای مختلف انجام می شود. و به جای پاتیل های مسی از دیگ های بخار که همان نقش را ایفا میکند استفاه می شود پشم معمولاً به صورت نخ رنگرزی می شود. ابتدا نخ ها را شل پیچی می کنند دستگاه «اشلاپ فورس» نخها را به صورت شل دور بوبین های سوراخ دار مخصوص رنگرزی میپیچد این سوراخها برای نفوذ رنگ به داخل نخها میباشد قطر بوبین با پشم که دور آن پیچیده میشود به 5/17 سانتیمتر می رسد. سپس بوبین ها را درون محفظه بوبین می چینند و این کار به صورتی انجام میگیرد که بوبین ها به هم نچسبند این محفظه ها بردو نوع اند.

الف) محفظه بوبین کوچک با ظرفیت 330 بوبین که به طور کل kg 250 وزن دارد.

ب) محفظه بوبین بزرگ با ظرفیت 660 بوبین که به طور کل 450 الی kg 500 بسته به بزرگی و کوچکی بوبین ها وزن دارد.

در این مرحله بوبین ها آماده رنگرزی هستند. آنها را وارد محفظه رنگرزی که همان دیگ بخار لست میکنند البته قابل ذکر است که قبل از این مرحله باید پشم ها شسته شده باشند تا چربی آنها گرفته شود زیراچربی موجود در روی الیاف باعث عدم نفوذ رنگ به طور مناسب و یکنواخت بر روی الیاف میگردد. شستشو توسط دترجنت صنعتی یا همان صابون صنعتی است صورت میگیرد از نمونه این صابون ها «نئونیل 910» می باشد. عمل رنگرزی باید بعد از شستشو انجام گیرد. که بسته به نوع رنگ مورد مصرف، مواد مصرفی متفاوت اند.

تانکهای جانبی جهت تزریق آب برای رنگرزی و شستشو به مخازن اصلی رنگرزی تعبیه شده اند و عمل تزریق را در حین رنگرزی به مخزن اصلی انجام می دهند. تانکهای کوچک همجهت تزریق رنگ و دندانه در پشت مخازن اصلی قرار دارند. دمای رنگرزی پشم 45 الی 50 درجه است که در این دما رنگ بخ مخزن اصلی تزریق می گردد. و در این هنگام حرارت راتا 100 درجه سانتیگراد می رسانند البته دمای بیشتر از این موجب نمدی شدن پشمها میگردد. رنگرزی 45 الی 60 دقیقه ادامه مییابد بعد با تزریق آب سرد به مخزن اصلی شروع به سرد کردن حمام می کنند. تا دما به 75 درجه برسد و پشم دیگر رنگ را پس ندهد. در این جا تزریق آب سرد به لوله هایی انجام میگیرد که در اطراف مخزن بین دو جداره دیواره مخزن قراردارند. سپس آب مخزن را تخلیه میکنند سپس پشمها را با آب سرد یک ربع شستشو می دهند و برای ثبات شستشویی پشم آمونیاک به کار می برند. در مرحله بعد برای خنثی کردن آمونیاک از اسید استیک استفاده میکنند. آمونیاک محیط حمام را بازی می کند و اسید باعث خنثی شدن محیط می گردد. در این مرحله حمام را تخلیه میکنند.

آخرین مرحله شستشو با آب معمولی است که برای پاک کردن اسیدی که روی پشم مانده، انجام می گیرد. بعد بوبین ها به دستگاه سانتریفوژ و سپس به دستگاه خشک کن منتقل می شوند. عمل آبگیری یک ساعت و عملیات خشک کردن حدود سه تا چهار ساعت بطول می انجامد. در این مرحله بوبین ها را سفت پیچی میکنند و نخها آماده ارائه به بازار می شوند پشم دراینجا به مدت 30 دقیقه در دستگاه بخار حرارت می بیند تا پیچ آن از بین برود و به اصطلاح حالت ملخی پیدا نکند.


رنگزاها

1- انواع و طبقه بندی رنگزاها

2- رنگزا های گیاهی

3- رنگزا های حیوانی


1- انواع و طبقه بندی مواد رنگزا

موادی که در خود دارای ذخایر رنگی یا همان پیگمنت ها هستند را مواد رنگزا می گویند به شیوه ای که بتوان از رنگدانه های موجود در آن برای رنگرزی الیاف مختلف استفاده کرد. این مواد یا مستقیماً در طبیعت وجود دارند یا به وسیله دست بشر ساخته می شود. این مواد به طور کلی بر2 گونه اند:

مواد رنگزای طبیعی

مواد رنگزای شیمیایی

مواد رنگزای طبیعی موادی هستند که در طبیعت وجود دارند و دست انسان در ایجاد آنها دخالتی ندارد. از دیرباز رنگ این مواد به روشهای گوناگونی به وسیله انسان گرفته شده و از آنها بهره برداری به عمل آمده است. نوشته اند در زمانهای دور فنیقی ها با خرد کردن و جوشاندن صدف های دریایی رنگ ارغوانی تهیه می کرده اند. رنگ سیاه نیز با استفاده از مازو به دست میامده است که خود مازو حاصل تجمع برخی حشرات است. مواد رنگزای طبیعی از نظر مواد رنگی یکسان نیستند بلکه برخی مانند بلوط، روناس و زعفران دارای ماده رنگی فراوان هستند و برخی مانند برگ چنار و برگ مو، مواد رنگزای کمتری دارند. مواد رنگزای طبیعی مرغوب اغلب از تقاط گرمسیر به دست می آیند. در کشور ما نیز استفاده از مواد رنگزلی طبیعی سابقه طولانی و چند هزار ساله دارد و اینک نیز آنجا که مقصود تهیه فرش هنری و نفیس باشد هنرمندان بدون شک و تأمل به این نوع رنگها رو می آورند. به طور کلی رنگهای طبیعی خود به 3 گروه تقسیم بندی می شوند:

مواد رنگزای گباهی مانند روناس و نیل

مواد رنگزای حیوانی ماندد قرمز دانه و صدف ارغوان

مواد رنگزای معدنی مانند خاک رس

مواد رنگزای شیمیایی عموما از طریق سنتز (تهیه مصنوعی و شیمیایی مواد) بدست می آید.


2- رنگزاهای گیاهی

در میان رنگهای طبیعی انواع گیاهی آن بیشتر از سایر انواع موارد استفاده دارند. این مواد از آن جهت که از کدام بخشی گیاه حاصل میگردد به گونه های زیر تقسیم می گردد:

گیاهانی که رنگ از گل آنها حاصل می شود مانند ارغوان

گیاهانی که برگ آنها رنگدهی دارند مانند برگ مو و برگ چنار

گیاهانی که ساقه و شاخه های آنها دارای رنگ است مانند صبر زرد و شاه بلوط

گیاهانی که پوست ساقه آنها دارای رنگ است مانند تمشک و گزنه

گیاهانی که میوه آنها رنگزاست مانند سماق و توت سیاه

گیاهانی که پوست میوه آنها دارای رنگ است مانند پیاز، گردو و انار

گیاهانی که دارای ریشه رنگزا می باشد مانند روناس، زرشک

رنگهای گیاهی خود به دو دسته مازوج دار و بدون مازوج تقسیم می شوند. تانن یا مازوج ماده ای است که در برگ، شاخه، ساقه، ریشه و ثمر برخی گیاهان یافت می شود این ماده به وسیله حشره مخصوصی روی درخت به ویژه بلوط متراکم است. و به شکل دانه ای به اندازه فندق در می آید این دانه ها را جمع آوری و برای رنگرزی آماده مصرف می کنند. اسید اگزالیک موجود در برگ های این گیاهان و میوه و سایر اندام های آنان با دندانه های مختلف رنگهای متعددی در زمینه های کرم و نارنجی، قهوه ای، خاکستری و سیاه تولید می کنند مازوج معمولاً برای طیف های تیره و کدر به مصرف می رسند.



رنگزاهاي مازوج دار

انار
بلوط
برگ بنه
آکالیپپتوس
پوست گردو
سماق
گندل
گزنه
هلیله


رنگزاهاي بدون مازوج

اسپرک
بقم
بر گ مو
برگ توت
برگ چنار
برگ انجیر



3- انواع رنگدانه های حیوانی



علاوه بر گیاهان، جانورانی نیز وجود دارند که از انها می توان رنگهای طبیعی به دست آورد . در ذیل به ذکر دو نمونه از این موجودات می پردازیم.

قرمز دانه: قرمز دانه یا کرم شرابکش حشره ای است که رنگ قرمز طبیعی را از آن به دست می آورند حشره کوچکی است بیضی شکل به اندازه دانه عدس یا نخود شبیه به کفش دوزک و آنرا در اصطلاح «تاکوس» می نامند نوع ماده آن پر ندارد اما نر این حشره بالدار است رنگ آن سرخ بوده و به مرور زمان سرخ تر می گردد. قرمز دانه انواع گوناگون دارد از جمله: کرم ورمیلو، قرمز دانه لهستانی، سیاه، نقره ای، هندی و مکزیکی. گونه ای از آن بر روی کاکتوس زندگی می کند. با نام علمی coccus cacti به همین جهت در نقاطی که این حشره را پرورش می دهند مزارع کاکتوس را نیز ایجاد می کنند. نوع دیگر آن بر روی برخی از گونه های درخت بلوط زندگی می کند و گاهی تعداد آن به قدری زیاد می شود که درخت در زیر توده این حشره مستور می گردد. در ایام گذشته پرورش قرمزدانه در بلوچستان و در کنار خلیج فارس و در عمان مرسوم بوده است.

جنس وحشی این حشره در ایران نیز وجود دارد گونه ای که در ایران وهند وجود دارد با نام علمی coccus lacca است که بر روی درختان انجیر زندگی می کند قرمز دانه برای رنگهایی در زمینه قرمز به کار می رود. این حشره را در آب یا با حرارت خفه می کنند و در آفتاب یا کوره خشک می کنند در فارسی به آن «کرم رنگرزان» می گویند این حشره پس از آماده شدن برای بهره برداری 70 تا 90 درصد صمغ و 2 تا 10 درصد ماده رنگی دارد. قرمز دانه از دیر باز در کرمان و خراسان به نام لاک یا قرمز دانه لاکی شناخته می شود و لاکی همان رنگ حاصل از قرمز دانه است ماده رنگزای قرمز دانه آنتراکینون است.

صدف ارغوان: نوعی صدف دریایی که به کار تهیه رنگ قرمز و ارغوانی می رود این رنگها یکی از مهم ترین رنگهای قدیمی و از نظر ثبات و شفافیت بسیار عالی است این صدف بیشتر در سواحل مدیترانه یافت می شود.

علاوه بر موادی که در بالا ذکر شد از تعدادی گلسنگ ها و جلبک ها نیز رنگهای طبیعی استخراج می شوند این گلسنگها معمولاً در نواحی مرطوبی کنار دریا، جنگلها و بر روی صخره ها می رویند که آنها را پس از جمع آوری و خشک نمودن در رنگرزی به کار می برند از ترکیب مواد رنگدار این گلسنگها با دندانه های مختلف اکثراً رنگهایی در فام های قهوه ای، خاکستری، زرد و نارنجی بدست می آید کاربرد مواد رنگدار این گلسنگها در رنگرزی به علت عدم شناسائی خواص آنها به طور اکمل و همچنین و فور سایر مواد رنگدار طبیعی چندان معمول نیست لذا در اینجا فقط به ذکر اسامی لاتین برخی از مهمترین آنها که تا حدودی ارزش های رنگرزی دارند اکتفا می کنیم.

1. Parmelia saxathlis

2. Parmelia carerta

3. Parmelia omphloids

4. Usnea comosa

5. Peletigera canina

6. Parmalia parientina

7. Parmelia physopes

8. Usnea articulata

9. Ramalina scopulorm

10. Teretepholia aurea

رنگرزی شیمیایی

1- تاریخچه

2- انواع رنگهای شیمیایی

3- فواید و مضرات رنگرزی شیمیایی در الیاف قالی ایران


1- تاریخچه

نیاز به جانشین ساختن مواد رنگی طبیعی دانشمندان را بر آن داشت که تحقیقات و کشفیاتی را در این زمینه به وجود آورند و از زمان عصر کیمیاگری رنگ سازی نیز مورد توجه بوده است بطوری که در قرن 17 میلادی صنعت رنگسازی حالتی اسرارآمیز و کیمیاگری داشته است.

در قرن 18 میلادی دراروپا، فن رنگسازی برای اولین بار به صورت صنعت درآمد و از موادی چون «ماستیک» Mastic و «کپال» Copal و روغن بذرک و یا کتان برای ساختن رنگ استفاده شد.

در سال 1834 «رونگ» در آزمایشهای خود به رنگهای متعددی دست یافت و در سال 1856 شیمیدان جوان انگلیسی به نام «ویلیام هنری پرکین» از طریق سنتز (تهیه مصنوعی و شیمیایی مواد) اولین رنگ مصنوعی رابه وجود آورد. این ماده رنگی موسوم به «آنی لین» که با عمل اکسیداسیون آن با بیکرومات پتاسیم k2cr2o7 رنگ ارغوانی درخشانی حاصل میکرد. با ایجاد کارخانه ای در «گرین فورد» نزدیک لندن، این محصولات ساخته شده و وارد بازار مصرف گردید. ازاین تاریخ به بعد انواع ماده های رنگی مصنوعی تولید شد.

دو سال بعد، در سال 1858، توسط «ورگن» رنگ «فوکسین»، اولین دسته رنگهای «تری فنیل متان» کشف و به بازار عرضه شد.

در ادامه کشفیات قرن نوزدهم:

در سال 1862، توسط گریس، رنگهای «آزو» (Azo dyes) کشف شد.

در سال 1868، لیبرمان و گرابه شیوه های جدید تولید رنگ از طریق اشباع را گرد آوردند.

در سال 1876، توسط «ویت» تئوری ساختمان شیمیایی رنگ عرضه شد.

در سال 1880، توسط دانشندان انگلیسی، رنگهای آزو نامحلول به دست آمد.

در سال 1883، توسط والتر و عرضه آن توسط گایگی، رنگ استیلنن انجام شد.

و در قرن بیستم باافزایش روز افزون اختراعات و اکتشافات صنعت رنگسازی رو به تکامل خود نهاد و انواع رنگهای بی شماری عرضه و به بازار فرستاده شد.


2- انواع رنگهای شیمیایی

رنگهای شیمیایی که امروزه در روی پشم به کار برده می شوند صرف نظر از رنگهای بازیک که مصرف آن در مورد قالی از نظر کارشناسان این فن مردود است به قرار ذیل می باشد:



رنگهای اسیدی: این دسته از رنگها شامل اسیدی قوی، رنگهای اسیدی میلینگ و رنگهای سوپر میلینگ می باشند.

رنگهای پر متالیزه یا رنگهای متالیک:این رنگها به واسطه وجود یک کمپلکس فلزی در داخل ملکول رنگ ثبات فوق العاده ای در برابر شستشو و نور از خود نشان می دهد این رنگها بر 3 نوع می باشند:

رنگهای پر متالیزه 1:1

رنگهای پر متالیزه 1:2

رنگهای راکتیو پر متالیزه

رنگهای دندانه ای:این دسته رنگهایی هستند که کاربرد آنها مانند رنگهای طبیعی میباشد چون این رنگها با دندانه کروم بهترین ثبات ممکنه را بدست می دهند لذا این رنگها به نام رنگ های کرومی نیز شناخته می شوند.

رنگهای خمی:به جز نیل شیمیایی عده محدودی از این رنگها در روی پشم پیشنهاد شده است ثبات این رنگها فوق العاده خوب است ولی طرز کاربرد آنها نسبتاً مشکل می باشد و عدم توجه به نکات عمده رنگرزی آن باعث پوسیدگی پشم و یا دو رنگی خواهد شد.

رنگهای ری اکتیو:این دسته ازرنگها جدیدترین نوع رنگ است که به بازار عرضه شده اند مصرف عمده آنها بیشتر در الیاف سلولزی است ومصرف آنها در پشم بسیار محدود است این رنگها بسیارشفاف و ثبات آن روی پشم خوب می باشد.

رنگهای مستقیم:این دسته دارای ثبات ضعیف تا متوسط در روی پشم هستند ومعمولاً پشم را در حمام خنثی یا اسیدی ضعیف رنگ می کنند.

رنگهای گوگردی:رنگهایی که از ذوب ترکیبات عالی با سولفیت سدیم Na2S حاصل می شود، جزو رنگهای گوگردی به حساب می آید. باید به خاطر داشت که هر رنگی را که دارای گوگرد است نمیتوان از این دسته دانست. این رنگها غیر محلولند و در احیا کننده هایی مانند هیدروسولفیت سدیم NaS2O4 و سولفیت سدیم Na2S و همچنین ماده ای به نام «رنگالیت» حل و قابل جذب میگردد. این گروه رنگها بیشتر در رنگرزی کاغذ، چوب و چرم و همچنین در چیت سازی مصرف می شود.


3- فواید و مضرات رنگرزی شیمیایی در الیاف قالی ایران

یکی از ویژگیهای مهم فرش ایرانی کاربرد رنگ و رنگرزی در آن است که در بازتاب عصر کهن و چند هزار ساله توانسته است بااستفاده از طبیعت چهار فصل و زیبای ایران زمین به نیازهای خود دست یابد و عرصه ای از جهان رنگی و بهار جاودانه را از دست بافته های خود به منصه ظهور رسانده و در نهایت با ترکیب بندی مناسب و با هویت کاملاً منطقه ای و ایرانی، خود را شاخص ترین هنر بومی معرفی کند.

با گذشت زمان و رسیدن به عصر حاضر پای رنگهای شیمیایی به ایران باز شد و این تجربه نخستین بار با استفاده از رنگ های جوهری و گروهی از رنگهای اسیدی قوی، که در برابر نور و شستشو دوام زیادی ندارد به کار گرفته شد و در نتیجه برای همگان این باور پدید آمد که کیفیت رنگهای گیاهی از رنگهای شیمیایی بهتر و مناسب تر است، هر چند که تهیه رنگهای گیاهی دشوارتر است. بنابراین، بسیاری از صاحب نظران و دست اندرکاران فرش بر این باورند که رنگهای شیمیایی دارای ثبات خوبی در برابر نور و شستشو و سایش نیستند، در صورتی که رنگهای طبیعی و گیاهی ازاین ثبات برخوردارند. تردیدی نیست که کلیه نیازهای بشر از طبیعت تأمین میگردد، این نکته نیز روشن است که بسیاری از این امکانات و ذخایر طبیعی روزی پایان خواهند یافت. افزایش جمعیت و نیاز افزون بشر به زمینهای کشاورزی و محصولات خوراکی دیگر جایی برای کشت و پرور گیاهان صنعتی نمی گذارد. به همین علت با توسعه و پیشرفت علم در تمامی زمینه ها و استفاده بیشتر از طبیعت و دستیابی به روشهای جدید و صرفه جویی در وقت وهزینه، سبب روی آوردن به شیوه های تولید مصنوعی و شیمیایی گردید و در این زمینه تلاشهای بسیاری انجام گرفت.

استفاده گسترده و بی رویه از مواد و رنگهای شیمیایی موجب آلودگی شدید محیط زیست می شود که رسانه های گروهی بارها از خطرات آن سخن گفته اند. بازتاب مهم صنعت رنگرزی با مواد طبیعی بیشترین کاربرد خویش را در هنر و صنعت فرشبافی به جای گذاشته است و قالی ایران صنعتی کاملاً مستقل محسوب می شود که ضمن رفع نیازهای مصرفی دارای حالتی هنری نیز هست. دست اندرکاران تولید قالی ایران که از مواد اولیه ارزان و فراوان، فرآورده های گران قیمت به وجود می آوردند، از گذشته های دور و دراز از شهرتی زیاد برخوردار بوده اند.

متأسفانه طی سالهای گذشته به دلیل بالا بودن میزان تقاضای قالی ایران، اگر نه همه، ولی بسیاری از دست اندرکاران این حرفه، که اکثراً خود نیز نقشی در تولید نداشتند و بیشتر به صورت واسطه عمل می کردند، استفاده از رنگهای بی ثبات شیمیایی را جانشین رنگهای مقاوم و آسیب ناپذیر گیاهی ساختند و تا حد امکان از کیفیت مواد اولیه و تنوع نقوش کاستند.



این مطلب با زحمات کاربرای این سایت جمع آوری شده است
اخلاق حکم می کند در صورت برداشت از سایت منبع را ذکر کنید!
 

آخرین ارسال ariana21
موضوع انجمن آخرین نویسنده پاسخ نمایش تاریخ آخرین نوشته
شيوه هاي افزايش ارتباط شما با ديگران مشاوره و راهنمايي ariana21 0 720 17 اسفند 1390 09:58
آیا می دانیدseo چيست؟ مهندسي كامپيوتر ariana21 0 548 17 اسفند 1390 09:44
آشنايي با انواع گردهمايي‌ها مديريت بازرگاني ariana21 1 528 17 اسفند 1390 09:37
مراحل در کسب و کار علوم اقتصادي ariana21 0 443 17 اسفند 1390 09:32
روش جدید برای مقابله با خوردگی مهندسي معدن ariana21 0 1465 7 اسفند 1390 18:29
جامعه در بیولوژی زیست شناسی ariana21 0 438 28 بهمن 1390 12:20
اقلیم شناسی به چه معناست زیست شناسی ariana21 0 630 28 بهمن 1390 12:04
تشکیل زمین از دیدگاه ژئوشیمی زمين‌شناسي ariana21 0 540 26 بهمن 1390 13:59
کاهش صدمه های ناشی از الکتریسیته ساکن فیزیک ariana21 0 440 26 بهمن 1390 13:53
معرفی نیم رسانای مستقیم و غیر مستقیم فیزیک ariana21 0 412 26 بهمن 1390 09:58


برچسب ها
رنگرزی

  


کاربران در حال دیدن موضوع: 1 نفر (0 عضو و 1 مهمان)
 

(نمایش همه كاربراني كه از اين موضوع بازدید نمودند: 3 نفر
ariana21, ghasemk, عامر
ابزارهای موضوع جستجو در موضوع
جستجو در موضوع:

جستجوی پیشرفته
نحوه نمایش امتیاز به این موضوع
امتیاز به این موضوع:

انتخاب سریع یک انجمن


دانلود فایل,مقاله, سورس کد

Powered by vBulletin, Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
All right reserved ©2009 - 2014, Parsiland.com
کپی برداری از این سایت به هر نحو ممنوع می باشد!

Yahoo bot last visit powered by MyPagerank.Net

Parsiland Search Engine Garde